Korku, sevinme, kızma, şaşma, acıma, üzülme gibi, birdenbire oluşan duyguları anlatmaya veya bir kimseye, bir varlığa seslenmeye yarayan sözcüklere ünlem adı verilir.

Özellikleri:

  • Bir ünlem, söze tonlamayla üzüntüden sevin­ce, öfkeden sevgiye kadar değişen anlamlar yükleyebilir. Kullanışta genellikle ünlemden sonra söz konusu duyguyu açıklayan cümle gelir.

Eee! Bu tamam.

Eee! Neye varacak bunun sonu?

  • Ünlemlerden bazıları cümlenin hem başında hem sonunda kullanıldığı gibi bazıları da daha çok cümlenin sonunda kullanılır:

Haydi gidiyoruz! Sözü uzatmayın haydi!

  • Ünlemler bir cümle ile desteklenmeden tek başlarına bir cümle gibi de kullanılır.

Aaa!

İmdat!…

Kimi ünlemler, ünlem dışında bir görevde de kullanılabilir.

Ha o gelmiş ha sen, fark etmez.

  • Ünlemler, hiçbir çekim eki almadan ya da çekim eki alarak "ad"lar gibi kullanılır ve cüm­lede türlü görevler üstlenir.

Ah yerde kalmaz.

Otları, üfleri tükenmek bilmezdi.

NOT : Ünlemler ad gibi kullanılmadıklarında cümlenin öğesi olmaz.

 

Ünlemler anlamlarına göre ikiye ayrılır:

1.    Bir kimseye seslenmeye, onu çağırmaya yarayan ünlemler:

Şuradan çekilsene be!

Eee, yaptıklarından sıkıldım artık!

Hey, buraya baksana!

2.    Sevinç, üzüntü, kızgınlık, korku, şaşkınlık gibi duyguları belirten ünlemler:

Aman, sakın size bir şey olmasın!

Bravo, çok güzel yaptın!

Ünlem Olarak Kullanılan Sözcükler:

Kimi sözcükler aslen ünlem olmadıkları halde ünlem görevini üstlenir. Bir seslenme veya bir başka­sına hitap sırasında adlar ünlem olarak kullanılır.

Gülümser Hanım!

Sevinç, üzüntü, şaşkınlık, acıma, korku gibi duy­gular sırasında bazı adlar ünlem görevi üstlenir.

Sakın çocuğuma bir şey olmasın!

Yazık, çok genç yaşta oldu!

 

Sıfatlar ünlem biçiminde kullanılır.

Zavallı adamcağız!

 

Ünlem Öbekleri:

Hadi oradan, seni bir daha buralarda görmeye-

Aman Yarabbi, başıma bunlar da mı gelecekti!

Allah aşkına, artık bu işi bitiriver!