Türk Dili ve Edebiyatı-TYT/AYT Kaynak Sitesi

Cümlede Üslup Özellikleri (Açıklık, Yalınlık, Duruluk, Akıcılık)

Cümlede Üslup Özellikleri

İyi yazı, iyi düşünceden doğar. Bunun için yazmadan önce, iyi düşünmeyi öğrenmeliyiz. Görgülerimiz, dene­melerimiz üzerine kurulan düşüncelerle yazma isteğimiz birleşirse o yazı başarılı olur. Kopya çalışmalardan kaçınmalı, samimi olmalıdır. Samimiyetten uzaklaştıkça, yazı güzelliğini, kuvvetini kaybeder.

İyi yazmak ve güzel üslup için; yazının konusu iyice kavranmalı; anlatım açık, düzgün özentisiz olmalı; görü­len, düşünülen, bilinen eksiksiz anlatılmalı, anlatışta açık­lık, akıcılık, duruluk, yalınlık ve özgünlük bulunmalıdır.

Açıklık

Açıklık; sözün ve yazının ne demek istediği hemen anlaşılacak derecede yerinde sözcüklerden meydana gelmesidir.

Goethe’ye göre; Bir yazarın üslubu, genellikle miza­cının damgasını taşır; bir insan açık bir üslupla yazmak istiyorsa önce kendi ruhunda açıklık olmalı; üslubunda yücelik olmasını isteyen de önce yüksek bir karakter ta­şımalıdır.

Açıklıkta söz ve yazının hemen kavranacak biçimde olması, sözcüklerin yerli yerinde kullanılması, cümlelerin dolambaçsız sıralanması esastır. Anlatılmak istenen ko­nunun, açıkça ve anlatma kurallarına uygun olarak söy­lenmesi açıklığın temel ilkeleri arasındadır.

Adam, kendisine iyi baksın diye kızına para verdi.

Bu cümleden hem “kız, babasına iyi baksın” hem de “kız, pasaklı ve perişan olmasın” anlamı çıkabilir. Bu ne­denle bu cümle açık bir cümle değildir.

Yalan söylediğini anlamıştım.

Bu cümlede yalan söyleyenin ikinci kişi (sen) mi, üçüncü kişi (o) mu olduğu belli değildir.

Akıcılık

Akıcılık; hiçbir engele çarpmadan akıp gitme niteli­ğinde olan sözlerin yazıların; konunun hiçbir ses pürüzü olmadan akar gibi söylenebilir olmasıdır.

Akıcılık için; sözcük ve fikirler birbirine iyice kaynaşmalı; akışı bozan, söylenmesi güç sesler, sözcükler ayıklanmalıdır.

Duruluk

Duruluk; içinde gereksiz hiçbir sözcük bulunmayan, amacı eksiksiz anlatan söz; cümleyi kurarken elden gel­diği kadar az sözcük kullanılması, gereksiz sözcüklerin ayıklanmasıdır. Bir olayı, düşünceyi, bir duyguyu en açık biçimde anlatmaktır.

Her zaman doğru, düzgün, temiz konuşup yazmaya çalışmalıyız. Bir sözü gereğinden fazla uzatmamalı; yazı­yı bitirdikten sonra dikkatle okumalıyız.

Bunun nedeni ise çalışmayı sevmemesidir.

Artık daha fazla erken kalkmalısın.

Bu cümlelerde altı çizili sözcükler duruluğa aykırı ya­ni gereksizdir.

Yalınlık

Yalınlık; sadelik, gösterişsizlik, bir düşünceyi herke­sin anlayabileceği bir açıklıkla anlatma; süssüz ve kısa, anlamı kuvvetli ve kesin sözdür. Hiçbir özentiye yer veril­memelidir. Cümlede gereksiz süslerden, eskimiş, anlamı iyi bilinmeyen sözcükleri kullanmaktan çekinme yalınlık için gereklidir.

Yazılarda; görülenler, duyulanlar, düşünceler, süslü, yaldızlı sözcükler kullanmadan; düşünceler içtenlikle; uzun cümlelerden, karışık düşüncelerden, zoraki yapma­cıklardan uzak yalın bir dille anlatılmalıdır.

Meşin yuvarlak filelerle kucaklaştı.

Bu cümlede sanatlı bir söyleyiş, yani süslü bir anla­tım vardır. Bu cümle yalın bir şekilde söylenebilir:

Gol oldu.

Bunları da gezebilirsin.

Öneri Cümleleri (Konu Anlatımı-Örnek Cümleler-Çıkmış Sorular)

Öneri Cümleleri Öneri bir sorunu çözmek üzere bir şey öne sürmek, teklif etmektir. Öneri bildiren …