Türk Dili ve Edebiyatı Kaynak Sitesi

Halit Ziya Uşaklıgil Hayatı ve Eserleri

HALİT ZİYA UŞAKLIGİL

1.       Uşak kökenli bir aileye mensup olan Halit Ziya ailesi İstanbul’a taşındıktan sonra 1866 yılında  İstanbul’da dünyaya gelmiştir.

2.       Babası eski edebiyat ve tasavvuf kültürü ile Batılı hayat tarzına yabancı olmayan biridir.

3.       Edebiyata karşı olan ilgisinin artmasında babasıyla birlikte gittiği Gedikpaşa Tiyatrosunun katkısı oldukça çoktur.İlk başlarda sürekli tiyatro metinleri okurdu.

4.       1877-1878 Osmanlı – Rus savaşsının getirdiği buhran sonucunda  işleri bozulan babası İzmir’e göç etmek zorunda kalır.Halit Ziya da öğrenimini İzmir Rüştiyesi’nde  sürdürür.

5.       Bu sırada özel hocalardan Fransızca öğrenir.Bir yandan Ahmet Mithat ve Namık Kemal gibi yazarlarla  Jules Verne gibi yazarları asıllarından okumaya başlar.

6.       Daha sonraları ailesine haber vermeden Fatih Askeri  Rüştiyesi’ne başlar. Bu sırada bazı yazıları Tercüman-ı Hakikat  adlı gazetede yayınlanır.

7.       İstanbul’a  Hariciye Nazırlığına bir memur olarak girmek için gittiği sırada dönemin önde gelen yazarlarından Muallim Naci ve Ebüzziya Tevfik  gibi yazarlarla tanışır.

8.       1886 yılından başlayarak İzmir İdadisinde Türkçe dersleri verdi. Bunu sonraları Osmanlı Bankası’nda memurluk ve daha sonra da Reji İdaresi’nde görevi takip etmektedir.

9.       1986 yılından başlayarak Servet-i Fünun dergisinde yazmaya başladı. Kısa sürede yenileşme hareketinin önde gelen isimlerinden bir oldu.

10.   II. Meşrutiyet’in ilanından sonra Darü’l- Fünun’da Batı edebiyatı dersleri vermeye başladı.

11.   1937’de oğlunun ölüm üzerine inzivaya çekildi.

12.   1945‘te İstanbul Yeşilköy’deki köşkünde öldü. 

13.   Servet-i Fünun’un roman ve hikayede en ünlü  edebiyatçısıdır.

14.   Yazdıklarıyla sadece bir döneme damgasını vurmamış, aynı zamanda tüm edebiyatımızın önemli  yazarları arasında girmiştir.

15.   Modern Türk romancılığın kurucusu sayılır.

16.   Hikaye ve romanımız onun zamanında sağlam bir tekniğe sahip olur. Tanzimat dönemindeki roman tekniğinde  bulunan hatalar onun gayretleriyle giderilmiş olur.Romanımız belli bir yetkinliğe ulaşır.

17.   Realizmin bütün özelliklerini uygulamıştır. Flaubert, Balzac, Stendhal gibi yazarlardan etkilenmiştir.

18.   Batılı anlamda ilk realist romanımız olan “Mai ve Siyah”ı yazmıştır. Romanın kahramanı Ahmet Cemil, Servet-i Fünun döneminin sanatçı tipini temsil eder.

MAİ VE SİYAH: Çok iyi yetişmiş bir yazar  olan Ahmet Cemil’in büyük hayalleri vardır. Bu hayaller bir gün Bab-ı Ali’de saygın bir yazar  olmak ve arkadaşının kız kardeşi olan Lamia ile evlenmektir. Fakat daha Mektep-i Mülkiye’nin son sınıfındayken babasını   kaybeder. Ailesinin geçimi için çalışmak zorundadır. Gazete köşelerde yayınlanan Fransız eserleri Türkçeye tercüme ederek geçimini sağlamaya çalışır. Şiire çok düşkündür fakat hayallerinin  gerçekleşmeyeceğini düşündüğü için ömrünü verdiği şiirlerini yakar  ve annesiyle kardeşi alarak  uzak bir  ilçeye kaymakam olur. Zaten Lamia da bir başkasıyla evlenmiştir.Bu romanda hayaller “MAİ“ yi  gerçekler ise “SİYAH”ı temsil eder.

19.   Edebiyatımızda kendisinde çok sonraları bile ses getiren “Aşk-ı Memnu “ isimli eseri yazmıştır.Bu roman o dönem için  Osmanlı  toplum  yapımızda fazla rastlanmayacak  bir niteliğe sahiptir. Gustave Flaubert’in Madam Bovary isimli eserinden esinlenerek yazılmıştır.

AŞK-I MEMNU (Yasak Aşk): Adnan Bey; çok zengin ,  45 yaşında, biri kız öteki erkek iki çocuğa sahip olan  ve eşinin ölümü üzerine  tekrar evlenmek isteyen biridir. Bihter de genç yaşına rağmen mutluluğu para  ve servette gören bir kızdır. Annesi Firdevs, sadece Adnan Bey’e hayır diyemediği için  kızını evlendirir. Fakat Adnan Bey,  Bihter’i çok mutlu edememiştir. Adnan Bey’in Behlül isminde çapkın bir  yeğeni vardır ki Bihter kalbini buna kaptırır. Zaman içerisinde  Bihter ve Behlül arasında bir yasak aşk doğmaya başlar. Behlül, Bihter’den çabuk vazgeçer ve Adnan Bey’in kızı Nihal’le nişanlanır. Bu durumu sindiremeyen ve zaten aradığı huzur ve mutluluğu  da bulamayan Bihter intihar eder. Aralarındaki yasak aşkı öğrenince Adnan Bey’den korkan Behlül kaçar ve yine babasıyla çocukları baş başa kalır.

20.   Romanlarında ele aldığı konular aşk,karamsarlık, hayal kırıklığı gibi bireysel konulardır.

21.   Romanlarında kullandığı dil çok ağırdır. Arapça, Farsça sıfat ve  tamlamaları kullanmıştır.

22.   Sanatlı ve uzun cümlelerle yazmasına rağmen sağlam bir dil yapısı vardır.

23.   Hikayelerinde ise kullanmış olduğu bu ağır dil görülmez ve daha sade yazmaya başlar. Hayatının ilerleyen dönemlerinde dildeki sadeleşme akımından etkilenerek bazı eserlerini tekrar gözden geçirdiği ve  sadeleştirdiği görülmüştür.

24.   Hikaye ve  romanlarındaki  mekanlar genellikle İstanbul’un çeşitli yerleridir.  Çeşitli yerleri de anlatırken sosyal konulara değinmek gibi bir amacı da yoktur.

25.   Eserlerindeki  kahramanlar genelde aydın tabaka içerisinden seçilmektedir.

26.   Gözleme önem verir ve betimlemeleri yaparken süs olsun diye değil, romandaki olay ve kişileri daha iyi anlatmak için kullanmıştır.

27.   Kahramanlarını yaşadıklarıyla çevreyle değerlendirir.

28.   Ruhsal çözümlemelere çok önem verir. Buna da en güzel örnek Aşk-ı Memnu romanında Bihter’in intihara sürüklenişi  detaylı bir şekilde irdeler.

29.   Edebiyatımızda mensur şiirin ilk  örneklerini başarıyla verir. “Mensur Şiirler “ ve “Mezardan Sesler” isimli iki tane de eseri vardır.

30.   Edebiyatımızda çok ses getiren  ve II. Abdülhamit devrini ve sanatçılarını başarıyla anlattığı “Kırk Yıl” isimli anı kitabını yazmıştır. Bunun devamı niteliğinde olan ve siyasi yaşantısını anlattığı “Saray  ve Ötesi” isimli eseri oldukça başarılıdır.

 

Roman:

Sefile, Nemide, Bir Ölünün Hatıra Defteri, Ferdi ve Şürekâsı, Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar

Nesl-i Ahir

 

Hikaye:

Deli, Bir Muhtıranın Son Yaprakları,Bir İzdivacın Tarih-i Muaşakası, Bu muydu?, Heyhat, Valide Mektupları

Küçük Hikâye Bir Yazın Tarihi, Solgun Demet

 

Mensur Şiirler:

Mensur Şiirler,Mezardan Sesler

 

Anı:

Kırk Yıl, Saray ve Ötesi,  Bir Acı Hikâye

 

Tiyatro:

Füruzan, Kâbus, Fare

Bunları da gezebilirsin.

Abdurrahim Karakoç Kimdir, Hayatı, Biyografisi, Eserleri, Özellikleri, Edebi Kişiliği…

Abdurrahim Karakoç Kimdir, Hayatı, Biyografisi, Eserleri, Özellikleri, Edebi Kişiliği… Kahramanmaraş’ ın Elbistan ilçesine bağlı Ekinözü …