Uyak (Kafiye) Örgüsü, Çeşitleri (Düz,Çapraz,Sarmal,) Hakkında Bilgi

Uyak (Kafiye) Örgüsü

Bir nazım biriminde dizelerin belli bir düzen içerisinde uyaklanmasma “uyak örgüsü” denir.

a.   Düz uyak (kafiye): Bütün dizelerin kendi arala­rında uyaklanmasıyfa oluşan uyak örgüsüne “düz uyak” denir. Düz uyak “aa”, “aabb”, “aaaa” ya da “aa-ab” biçiminde görülebilir.

Sanma bir gün geçer bu karanlıklar    a

Gecenin ardında yine gece var           a

Çocuklar hıçkınr, anneler ağlar            a

Yaşlı gözlerinle kal anneciğim             b

Necip Fazıl Kısakürek

Bu dizelerde 1. dizedeki “karanlıklar”, 2. dizedeki “var” sözcüğü ve 3. dizedeki ‘ağlar” sözcüğü kendi arasın­da uyaklı olduğu İçin bu dörtlük düz uyak düzeniyle yazılmıştır.

b.  Sarma uyak (kafiye): 1. dize ile 4. dizenin, 2. dize ile 3. dizenin kendi aralarında uyaklanmasıyla oluşan uyak örgüsüne “sarma uyak” denir. Sarma uyak “abba” biçiminde görülür.

Nihayetsiz çöllerin üstünden hep beraber          a

Geçerken bulmadılar ne bir ot ne bir yosun       b

Ürkmeden su içsinler yavaşça, susun, susun     b

Bir sebile döküldü bembeyaz güvercinler          a

Bu dizelerde 1. dizedeki “beraber” sözcüğü ile 4. dize­deki “güvercinler” sözcüğü; 2. dizedeki “yosun” söz­cüğü ile de 3 dizedeki “susun” sözcükleri kendi ara­sında uyaklı olduğu için bu dörtlüğün uyak örgüsü sarma uyaktır.

c. Çapraz uyak (kafiye): 1. dize ile 3. dizenin 2. dize ile 4. dizenin kendi aralarında uyaklanmasıyla oluşan uyak örgüsüne “çapraz uyak” denir. Çapraz uyak “abab” biçiminde görülür.

Güzeller güzeli çarşıya çıkma              a

Çok sağlar mezara sokar gözlerin     b

Allah’ın seversen hışm ile bakma      a

Korkarım cihanı yakar gözlerin            b

Aşık Ali İzzet Özkan

Bu dizelerde 1. dizedeki “çıkma” sözcüğü ile 3. dize­deki “bakma” sözcüğü; 2. dizedeki “sokar” sözcüğü ile de 4. dizedeki “yakar” sözcükleri kendi arasında uyaklı olduğu için bu dörtlüğün uyak örgüsü çapraz uyaktır.

error: Maalesef! İçerik kopyalanamaz.