Mesnevinin Özellikleri, Bölümleri, Konularına Göre Mesneviler…

Mesnevi

Aşk, tarihî olaylar, din ve tasavvuf konularıyla birlikte, çeşitli toplumsal konu­ların işlendiği uzun şiirlerdir. Divan edebiyatında roman ve öykü gibi türler olmadığı için, mesneviler bir bakıma bu türlerin yerini tutmuşlardır. İran ede­biyatında ortaya çıkmıştır. Türk edebiyatına girişi 11. yüzyılda Yusuf Has Hacip’in “Kutadgu Bilig” adlı yapıtıyla olmuştur.

Mesnevinin Özellikleri

  • Beyit sayısı ve konu bakımından sınırlama yoktur.
  • Uyak düzeni aa, bb, cc, dd, ee… şeklindedir.
  • Beyitler arasında anlam bütünlüğü vardır.
  • Daha çok, aruzun kısa kalıplarıyla yazılır.
  • Genellikle, öyküleme gerektiren konular işlenmiştir.
  • Arap ve Türk edebiyatına İranlılardan geçmiştir. 

Mesnevinin Bölümleri

1)  Dibace: Mesnevinin önsözüdür. Manzum veya mensur olabilir.

2)  Tevhid: Allah’ın birliği ve bütünlüğü anlatılır.

3)  Münacaat: Allah’a yalvarış ve yakarışlarda bulunulur.

4)  Naat: Hz. Muhammed (sav) övülür.

5)  Miraciye: Miraç olayı anlatılır.

6)  Medh-i Çihar-yâr-i Güzîn: Genellikle dört halife övülür. Dört halife dışın­da devrin büyükleri de övülebilir.

7)  Medhiye: Yapıtın sunulacağı kişiye övgülerde bulunulur.

8)  Sebeb-i Telif: Mesnevinin yazılış nedeni belirtilir.

9) Âgâz-ı Dâstan: Mesnevinin asıl konusunun bulunduğu bölümdür.

10)  Hatime: Mesnevinin bittiğini belirten bölümdür. 

Konularına Göre Mesneviler

1) Destanlar, savaş ve kahramanlık konularını işleyen mesneviler: İskendername (Ahmedi), Şehname (Firdevsi)…

2) Aşk hikâyelerini konu alan mesneviler: Leyla vü Mecnun (Fuzuli), Hüsrev ü Şirin (Şeyhi), Yusuf ü Zeliha (Taşlıcalı Yahya)…

3)  Dinî ve tasavvufi konulu mesneviler: Vesiletü’n-Necat (Süleyman Çele­bi), Mesnevi (Mevlana Celaleddin Rumi), Hüsn ü Aşk (Şeyh Galib)…

4) Ahlakî konulu didaktik mesneviler: Risaletün Nushiyye (Yunus Emre), Hayriyye (Nabi), Hayrabad (Nabi), Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib)…

5)  Şehirleri anlatan mesneviler: Şehrengiz-i Bursa (Lamiî), Hubanname (Enderunlu Fazıl)…

6)  Eğlence ve düğünleri anlatan mesneviler: Surname (Vehbi)…

7)  Mizahi ya da eleştirel mesneviler: Harname (Şeyhi)… 

error: Maalesef! İçerik kopyalanamaz.