TDK’ye Göre Yay Ayraç (Parantez) Kullanıldığı Yerler Nelerdir?

YAY AYRAÇ (PARANTEZ) ( )

Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgisi olmayan, yazının ve sözün aslında olmayıp sonradan eklenmiş olan açıklayı­cı sözcükleri ve söz gruplarını göstermek için kullanılır.

  • Günlük yazı dizilerinde bile metaforlara (mecazlara) sıkça yer verirdi.
  • Balı İllerinde (özellikle İstanbul’da) göçler önemli kentsel sorunlara neden olmuştur.
  • tarihte (1980) henüz sen yoktun.

UYARI

Özel veya cins isme alt ek ayraçtan önce yazılır

  • Yunus Emre’nin (12407-1320) birçok şiiri­ni ezberlemiştim.
  • Deniz taşımacılığında Hata/ın (İskende­run) payı büyüktür

Sözün söylendiği anda olup biteni, konu­şanın hareketlerini ve durumunu belirtmek İçin, Özellikle de tiyatro eserlerinde çokça kullanılır.

İhtiyar— (Yerinden doğrulur) Şimdi ne olacak?

Kaymakam — (Hiddetle) Ne olacak baba? Oğlunun katili ecnebi tebaasıymış…

Alıntıların yapıldığı eser ve yazar adı yay ayraç içinde verilir.

Asıl konuşan Hasan’dı, altı aydan beri su­san Hasan… Durmadan, dinlenmeden, ne­fes almadan, yanaktan sevincinden pembe pembe, dudakları titreyerek taze  gevrek  billur sesiyle durmadan konuşuyordu. Aklı­na ne gelirse söylüyordu. Eskici hem çalı­şıyor hem de ara sıra “Ha! Ya! Öyle mi?” gibi dinlediğini bildiren sözlerle onu söyle­tiyordu

(Refik Halil Karay, Eskici)

Yabancı kelimelerin okunuşları parantez içinde verilir.

  • Rousseau (Russo) Fransız edebiyatında romantizmin önemli temsilcilerinden biridir.
  • İngiltere’de Lord Byron (Lord Bayron), Shelley (Şelli) ve Shakespeare (Şekspir) romantizmin kaynağı sayılırlar.

Herhangi bir metinden alınan cümlenin ön­cesi ve sonrası olduğunu, aralarda da alın­mayan kısımlar olduğunu belirtmek için üç noktayla birlikte kullanılabilir.

  • (…) Hepinizi tebrik ederim! Bize muhteşem bir gece yaşattınız, ayin içime işledi! Rumi nezaketle teşekkür etti. Öteki dervişler de onu izledi. Sazendeler ayaklanıp bir araya

geldiler ; hükümdarı hürmetle selamladılar. Keyhüsrev’in yüzü keyiften ışıl ışıklı. (…)

Söze alay etme, hafife alma, küçümseme, inanmama, kinaye anlamlan katmak için ünlem işaretiyle birlikte kullanılır.

  • İsteseymiş bu kitabı bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş.
  • Enflasyonun nasıl düşeceğini bilmeyen ekonomi bilginlerimiz (!) var.
  • Gençliğinde 100 metreyi 10 saniyede (!) koşarmış.
error: Maalesef! İçerik kopyalanamaz.