1923 -1950 Yıllarında Tiyatro Eserleri, Konuları ve Yazarları

1923 -1950 Yıllarında Tiyatro Eserleri, Konuları ve Yazarları

  • Batılı anlamda ilk tiyatro örnekleri Tanzimat döneminde ve­rilmiş, bu dönemin sanatçıları tiyatroyu halkı eğitmek için bir araç olarak kullanmış, estetik bir kaygı gütmemişlerdir.
  • Meşrutiyet döneminde çok sayıda tiyatro eseri kaleme alın­mış ancak bunlar nitelik yönünden zayıf örnekler olarak kal­mıştır.
  • Cumhuriyet’in ilk yıllarında tiyatro, Batılı ve uygar bir toplum yaratmak için araç olarak görülmüş, Türk tiyatrosu gerçek kimliğini Cumhuriyet’in ilerleyen yıllarında kazanmıştır.
  • Atatürk döneminde yazılan tiyatroların çoğu ilerici, aydın, uygar ve yeni Türkiye’nin ideallerini yansıtmayı amaç edin­miştir. Halkevleri ve Şehir Tiyatrolarında sahneye koyulan oyunlarda bu amaca uygun bir biçimde halkı eğitmek gerek­tiği düşünülmüştür. Faruk Nafiz‘in Akın, Özyurt, Kahraman adlı oyunları, Abdülhak Hamit Tarhan‘ın Hakan’ı, Behçet Kemal’in Çoban adlı oyunları doğrudan bu amaca hizmet etmek amacıyla kaleme alınmış; bu tiyatro eserlerini Atatürk önceden okuyarak gerekli eleştirileri yapmıştır.

Atatürk döneminde yabancı eserlerin yanında sahneye ko­yulan önemli yerli eserlerimiz şunlardır:

Faruk Nafiz Çamlıbel Canavar
Hüseyin Suat Harman Sonu
Halit Fahri Ozansoy Sönen Kandiller, Nedim, On yılın Destanı
Müsahipzade Celâl Fermanlı Deli Hazretleri, Aynaroz Kadısı, Kafes Ar­kasında, Bir Kavuk Dev­rildi, Mum Söndü, Gül ve Gönül
Nazım Hikmet Kafatası, Bir Ölü Evi
Cevdet Kudret Tersine Akan Nehir, Rüya İçinde Rüya
Hüseyin Rahmi Gürpınar Kadın Erkekleşince
  • Özellikle 1930’lu yıllarda Atatürk’ün belirlediği amaç doğrul­tusunda, konusunu Türk tarih ve uygarlıklarından, destan ve efsanelerden, Cumhuriyet’in kazanımlarından, devrimlerden alan birçok oyun yazılmıştır. Bunlardan Bir Ülkü Yolu, Ergenekon, Atillâ, Mete, Seriye Mahkemesinde, Belkıs, Tohum, Beyaz Kahraman, Yarım Osman, Kızıl Çağlayan, Yaman, Gün Doğuyor, Gazi’nin Yolu, Sakarya adlı oyunlar, akla ilk gelen­lerdir.

1923-1950 yılları arasında Türk tiyatro eserlerinde işlenen başlıca konular şunlardır:

Millî Mücadele Yılları
Atatürk’ün fikirleri ve hayat anlayışı
Türk tarihi
Mitoloji, efsaneler ve masallar
Sosyal değerlerdeki değişimler, Batılılaşma
Türk insanının kahramanlığı, yüce karakter özellikleri
Cumhuriyet düzeninin iyi ve olumlu özellikleri
Millî mücadeleye inananlar ve inanmayanlar arasındaki çelişkiler
Türk milliyetçiliği

1923’ten 1950’li yıllara kadar tiyatro alanında eser veren başlıca sanatçılarımız:

Hüseyin Rahmi Gürpınar Kadın    Erkekleşince,     Hazan Bülbülü, İstiğrak-ı Seher, Zelzele, İki Damla Yaş
Müsahipzade Celâl Köprülüler,   İstanbul   Efendisi, Macun Hokkası, Yedekçi, Kaşıkçılar, Lale Devri, Türk Kızı, Demirbaş Şarl,  Fermanlı  Deli Hazretleri, Aynaroz Kadısı, Bir Kavuk  Devrildi,  Mum  Söndü, Gül ve Gönül
İsmail Hakkı Baltacıoğlu İnanmak,  Ölüler,  Salt  Çelebi, Hayvanlar,   Akıl   Taciri,    Kafa Tamircisi, Andaval Palas, Kütük, Dolap   Beygiri,   Karagöz Ankara’da, Küçük Şehit
Nahit Sırrı Örik Sönmeyen     Ataş,   Muharrir, Alınyazısı
Vedat Nedim Tör İşsizler, Hayvan Fikri Yedi, Kör, Köksüzler, İmralı’nın İnsanları, Hep ve Hiç, Siyah Beyaz, Sahte Kahramanlar
Faruk Nafiz Çamlıbel Canavar,  Özyurt,  Akın,   Kahraman, Yayla Kartalı, İlk Göz Ağrısı, Bir Demette Beş Çiçek, Yangın, Belki Bir Gün
Nazım Hikmet Kafatası, Bir Ölü Evi, Unutulan Adam, Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Menafis, Sevdalı Bulut
Necip Fazıl Kısakürek Tohum,    Künye,    Sabır   Taşı, Para, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih, Reis Bey, Ahşap Konak, Siyah  Pelerinli  Adam,  Yunus

Emre, Abdülhamit Han, Kanlı Sarık, Bir Adam Yaratmak,

Münir Hayri Egeli Kadın Geçerken, Yiğit Hamza, Yörük Emine
Cevdet Kudret Tersine Akan Nehir, Rüya İçinde  Rüya,   Kurtlar,  Danyal  ve Sara, Yaşayan Ölüler

 

  • Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında tiyatro yazarlarımız daha çok tarihimize, efsanelerimize ve masallara yönelmiş­ler, bu yolla ulusal bilinci pekiştirmek, Türk ülküsünü oluş­turmak istemişlerdir. Bu konudaki en iyi örneklerden biri de Faruk Nafiz Çamlıbel‘in yazdığı Akın adlı oyundur.
  • Yaşar Nabi‘nin Mete, Behçet Kemal’in Çoban ve Atilla, Ne­cip Fazıl‘ın Sabır Taşı adlı eserleri, Türk uygarlığını ve Türkle­rin erdemlerini anlatmak üzere yazılmıştır.
  • Kimi eserlerde toplumsal sorunlar, değişen değer yargıları ve ruhsal çelişkiler ele alınmıştır. Kişilerdeki ruhsal çatışma­ları ele alan başlıca yazarlarımız Halit Fahri Ozansoy, Vedat Nedim Tör, Necip Fazıl Kısakürek, ve Nazım Hikmet, bazı tiyatro eserlerinde yanlış Batılılaşmanın ortaya çıkardığı sorunlar işlenmiş, bazılarında da gerçek anlamda Batılılaş­manın nasıl olması gerektiği üzerinde durulmuştur. İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Necip Fazıl, Reşat Nuri, Sabahattin Ali, Nahit Sırrı bu konuyu ele alan başlıca yazarlarımızda 1940’lı yıllarda değer yargılarının değişmesi ve ekonomik koşulların aile üzerindeki etkileri üzerinde durulmuş, aile ya­pısını irdeleyen başlıca yazarlar Ahmet Kutsi Tecer, Cevat Fehmi Başkut ve Ahmet Muhip Dıranas olmuştur.
  • 1940’lı yıllarda Türk tiyatrosunda geleneksel Türk tiyatrosu­nun izleri görülmüştür. Oyunlarında geleneksel Türk tiyatro­sundan yararlanan yazarlarımızın başında Ahmet Kutsi Te­cer 1950’li yıllarda oyun yazarlarının sayısında büyük bir artış, konularda da önemli çeşitlilik olmuştur. Oyunların gene­linde yine toplumsal sorunlar odak noktası yapılmış ancak yazarlar, toplumsal sorunlara değişik açılardan yaklaşmış­lardır. Bu yıllardan itibaren köy sorunlarına yönelme eğilimi artmıştır. Oyunlarında köy sorunlarını ele alan sanatçılardan en dikkate değer olanı Necati Cumalı‘dır.
  • Bu dönemde bireysel bunalımlardan, tedirginliklerden hare­ketle toplumsal sorunlara yönelen yazar sayısı bir hayli çok­tur. Bu yazarlar kişideki ruhsal baskıları, iç çatışmaları top­lum koşullarına bağlarlar. Oktay Rifat, Melih Cevdet, Haldun Taner, Orhan Asena, Turgut Özakman ve Nezihe Meriç bu yazarlardan bazılarıdır.